Czym jest zakaz konkurencji w umowie o pracę?

Pracowniczy zakaz konkurencji należy rozumieć w ten sposób, że w zakresie określonym w odrębnej umowie, pracownik nie może prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy ani też świadczyć pracy w ramach stosunku pracy lub na innej podstawie na rzecz podmiotu prowadzącego taką działalność. Umowny zakaz konkurencji ma na celu ograniczenie ryzyka związanego z podjęciem i prowadzeniem przez pracownika działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy oraz możliwością ujawniania tajemnicy przedsiębiorstwa.

Zakaz konkurencji a obowiązki pracownika wobec pracodawcy

Nie można przy tym zapominać, iż jednym z obowiązków pracowniczych jest dbanie o dobro zakładu pracy, chronienie jego mienie oraz zachowywanie w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. Sąd Najwyższy uznał nawet, że podjęcie działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy uzasadnia wypowiedzenie umowy o pracę na czas nieokreślony zarówno wtedy, gdy pracownik prowadzi ją wbrew umowie o zakazie konkurencji, jak również wtedy, gdy takiej umowy strony stosunku pracy nie zawarły.

Z kim można zawrzeć umowę o zakazie konkurencji?

Umowę o zakazie konkurencji można zawrzeć z każdym pracownikiem. Uregulowania zawarte w Kodeks pracy nie dotyczą jednak osób wykonujących zadania czy realizujących czynności na rzecz pracodawcy na innej podstawie niż stosunek pracy, a więc np. umów zlecenia czy o dzieło. Nie oznacza to przy tym, że odpowiedniego postanowienia nie można zamieścić w samej umowie będącej podstawą takiej współpracy. Wówczas jednak będzie to jeden z warunków, którego przestrzeganie oceniane będzie bezpośrednio na podstawie przepisów cywilnoprawnych.

Umowa o zakazie konkurencji musi być, pod rygorem nieważności, zawarta na piśmie. Sąd Najwyższy doprecyzował nawet, że umowy tej nie można zawrzeć, zmienić ani przedłużyć w sposób dorozumiany. Warte przy podnieść: na równi z oświadczeniem woli w formie pisemnej traktuje się oświadczenie złożone w postaci elektronicznej z bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy użyciu ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Kolejnym wymogiem jest, aby to bezpośrednio z treści pisma wynikała wyraźna wola stron dotycząca zakazu konkurencji.

Zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy

Zakaz prowadzenia działalności konkurencyjnej może również obowiązywać po zakończeniu stosunku pracy (klauzula antykonkurencyjna). Ze względu na konstytucyjnie zagwarantowaną swobodę wyboru zawodu, zakaz prowadzenia działalności konkurencyjnej po zakończeniu stosunku pracy musi być bardzo precyzyjnie i w sposób uzasadniony określony we właściwej umowie. Dlatego też zawarcie rzeczonej umowy jest możliwe tylko z pracownikami, którzy mieli dostęp do szczególnie ważnych informacji, a ich ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. Zakaz musi być dostosowany do jego celu, jakim jest ochrona pracodawcy. Należy więc wskazać zakres terytorialny zakazu, np. obszar miasta, województwa, kraju.

W przypadku zakazu prowadzenia działalności konkurencyjnej po zakończeniu stosunku pracy pracodawca winien wypłacić odszkodowanie. Wysokość odszkodowania należnego pracownikowi nie może być niższa niż 25% wynagrodzenia otrzymywanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy, przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji.